Yazar: Sema Selek

2026 yılının ilk sayısından herkese merhaba. Güzel bir kahve ya da çayınızı yudumlarken Çizme Dergi’de yer alan bu yazım sizlere eşlik ediyorsa, ne mutlu bana. Bu keyifli yazıda sizleri İtalyanların Noel kültürüne ve Roma’da Noel döneminin yarattığı büyülü atmosfere doğru küçük bir yolculuğa çıkarmak istiyorum.

Çoğumuz için Noel, 1 Ocak’la birlikte sona ermiş gibi görünse de İtalya’da durum pek de öyle değildir. Burada Noel kutlamaları 6 Ocak tarihine kadar devam eder ve aslında her şey 8 Aralık’ta başlar. Noel denildiğinde aklımıza gelen rengârenk ışıklar, vitrin süslemeleri, ışıl ışıl sokaklar ve Noel ağaçları İtalya’da tam da bu tarihte hayat bulur. Ülkedeki Noel ağaçlarının kurulması ve süslemelerin yapılması geleneksel olarak 8 Aralık’ta başlar.

8 Aralık, Katolik dünyasında Immacolata Concezione olarak bilinir. Bu gün,  Meryem Ana'nın doğuştan günahsız olarak ana rahmine düşmesini konu alan önemli bir bayramdır ve Hristiyanlık açısından büyük öneme sahip bir gündür. Teolojik anlamda İsa’nın doğumundan önceki bu kutsal müjdeyi temsil eder. Günümüzde ise bu dini anlamın yanı sıra, Noel sezonunun resmen başladığı tarih olarak kabul edilir. Evlerde Noel ağaçları kurulur, şehirlerdeki büyük ağaçların ışıkları törenlerle yakılır ve Noel coşkusu sokaklara taşar. Bu nedenle 8 Aralık’ta İtalya’da bulunuyorsanız, mutlaka şehirde düzenlenen kutlamalara katılmanızı öneririm.

8 Aralık’la başlayan Noel hazırlıkları, 24 Aralık’a kadar büyük bir coşkuyla devam eder. Haftalar öncesinden planlar yapılır; iş arkadaşları, arkadaş grupları ve aile bireyleriyle buluşmalar organize edilir. Noel yaklaştıkça herkesin kiminle, nerede ve nasıl kutlama yapacağı neredeyse netleşmiştir. Evde yapılacak kutlamalar için siparişler çoktan verilmiş, restoranlar için rezervasyonlar haftalar öncesinden doldurulmuştur. Şehirde neşeli, enerjik ve paylaşım dolu bir atmosfer hâkimdir.

Noel denildiğinde elbette hediyelerden bahsetmemek olmaz. Noel, adeta tam anlamıyla bir alışveriş şenliğidir. Çekilişle belirlenen iş arkadaşları, aile bireyleri, sevdiklerimiz ve tabii ki hâlâ Noel Baba’ya inanan çocuklar için hediyeler alınır. Mağazalar Noel temalı ürünlerle dolar; vitrinleri gezmek, dekorasyonlara bakmak bile başlı başına keyiflidir. Burada küçük bir parantez açmak gerekir: İtalya’da çocuklar hâlâ Noel Baba’ya inanır ve hediyelerin Noel gecesi onun tarafından getirildiğine inanılır. Bu tatlı gelenek, genellikle çocuklar yedi-sekiz yaşına gelene kadar devam eder.

24 Aralık Noel arifesidir. Genellikle ya hiç çalışılmaz ya da yarım gün çalışılır. Öğleden sonra itibarıyla herkes Noel kutlamalarına başlar. Akşam saatlerinde aileler bir araya gelir, uzun sofralar kurulur ve Noel yemeği yenir. 25 Aralık Noel’in kendisidir ve bu gün tamamen aileye ayrılır; ev ziyaretleri yapılır, birlikte vakit geçirilir. 26 Aralık ise Santo Stefano günüdür. Bu gün de resmi tatildir ve genellikle arkadaş buluşmaları, kısa geziler veya şehir içinde keyifli yürüyüşlerle değerlendirilir. Ancak Noel ruhu burada bitmez; kutlamalar 6 Ocak’a kadar devam eder.

6 Ocak, Epifania günüdür. Dini açıdan bakıldığında, üç kralın bebek İsa’yı ziyaret ettiği günü simgeler. Halk kültüründe ise bu tarih, Befana’nın geliş günü olarak bilinir. Befana, masallardan çıkmış gibi görünen, biraz çirkin ama iyi kalpli yaşlı bir kadındır. İnanışa göre iyi çocuklara içi şeker dolu çoraplar, yaramaz çocuklara ise kömür dolu çoraplar getirir. Bu günle birlikte Noel dönemi resmen sona erer.

İtalyan Noel kültüründe dekorasyonun yeri ayrıdır. Sokaklar, mağazalar ve evler ışıklarla süslenir. Noel ağacı herkesin bildiği bir semboldür ancak İtalya’ya özgü, daha az bilinen bir başka Noel geleneği daha vardır: Presepe. Presepe, İsa’nın doğumunu tasvir eden bir sahnedir. Bir mağara ya da sığınak içinde Meryem, Yusuf, bebek İsa, eşek ve öküz figürleriyle oluşturulur. Bu sahneler evlerde aileler tarafından kurulur, kiliselerde ise oldukça büyük ve detaylı Presepe düzenlemeleri yapılır.

Bir de Noel döneminde pastaneleri ve marketleri süsleyen öyle iki tatlı var ki; Panettone ve Pandoro. Bu ikisi, sadece Noel döneminde yapılan ve İtalyanların Noel sofralarının vazgeçilmezi olan tatlılar. Kocaman, şişmiş, pufuduk ama bir o kadar da hafif; ekmekle kek arasında bir dokuları vardır.

Pandoro, Noel ağacını andıran yıldız şeklindedir, içi boştur ve servis edilirken üzerine bolca pudra şekeri serpilir. Panettone ise içi kuru üzüm, kayısı gibi kuru meyveler ve çikolata parçacıklarıyla dolu, üstü ise sade, çikolatalı ya da fıstıklı olabilen daha dolgun bir tattır. Noel döneminde İtalya’da bulunursanız, bu iki tatlıyı mutlaka denemelisiniz.

Roma’da Noel

Roma’da Noel ise adeta görsel bir şölene dönüşür. Şehrin her köşesinde Noel süslemeleri, ışıklandırmalar ve özenle hazırlanmış vitrinler görülür. Akşam saatlerinde Roma sokaklarında yürümek bile başlı başına bir keyiftir. Roma’nın hem İtalya’nın başkenti olması hem de Vatikan’a ev sahipliği yapması nedeniyle şehirde iki ana Noel ağacı kurulur. Vatikan’ın ağacı San Pietro Meydanı’nda 8 Aralık’ta ışıklandırılır ve aynı meydanda dünyanın farklı ülkelerinden seçilmiş en güzel Presepe örnekleri sergilenir. Roma şehrinin ana Noel ağacı ise Piazza del Popolo’da büyük bir coşkuyla açılır.

Bunun yanı sıra Piazza Navona, atlıkarıncası ve stantlarıyla Noel pazarına ev sahipliği yapar. Via del Corso boyunca ana cadde ve ara sokaklar farklı temalarla ışıklandırılır; bu bölgelerde yürüyüş yapmak ve sokaklarda kaybolmak Noel ruhunu hissetmenin en güzel yollarından biridir. Piazza di San Lorenzo in Lucina ve Galleria Alberto Sordi’deki Noel ağaçları da mutlaka görülmesi gereken duraklar arasındadır.

Moda devlerine ev sahipliği yapan Roma’da her yıl İspanyol Merdivenleri’nde ünlü bir markanın Noel ağacı yer alır. 2023’te Dior, 2024’te Bulgari bu geleneği sürdürmüşken, bu yıl lüks markaların aksine daha zarif ve sade bir ağaç tercih edilmiştir. Fendi ise her yıl kendi Noel dekorasyonuyla dikkat çeker; kimi zaman görkemli, kimi zaman daha sade ama her zaman şık bir yorum sunar.

Bu yazımda yalnızca Roma’daki Noel atmosferini değil, aynı zamanda İtalyanların Noel kültürünü ve bu dönemde yaşanan coşkuyu da sizlere biraz olsun yansıtmak istedim. Dilerim ki bu satırlar, sizlere de o sıcak, neşeli ve paylaşım dolu Noel ruhunu hissettirebilmiştir. Mutlu, sağlıklı ve arada da olsa buraya uğrayıp yazılarımı okuyabileceğiniz keyifli bir yıl dileğiyle.